اصلاح الگوهاي آموزش قرآن 2
- آيا می شود قرآن کريم را فهميد؟
- قبلا چنين گفتيم که علت دوری مردم از قرآن اين نيست كه افراد با قواعد روخواني و روان خواني آشنا نيستند، بلكه اشكال در اين است كه اصولا افراد با قرآن مانوس نيستند. در اين جا سوالی پيش می آيد و آن اين است که چرا آنان با قرآن مانوس نيستند؟ پاسخ بسيار ساده است زيرا مردم قرآن را نمی فهمند. سوال ديگر اين است که آيا می شود قرآن را فهميد؟ پاسخ اين است که « قطعا بله »
- طبق بررسی های به عمل آمده در مجموعه کتاب های مختلف دوره ابتدايي مانند فارسی، دينی، تاريخ، علوم و... حدود 500 لغت قرآنی آمده است. مثل: کتاب، قلم، نور، ظلمات، سلام، حمد، وقت، بشر، علم، عمل، الّا، خلق، مؤمن، صالح، کافر، اصحاب، مِثل، مَثل، قوم، رحمت، عذاب، حق، ظلم، خالق، دنيا، آخرت، عالِم، عالَم، قيامت، صاحب، درجه، شديد، رسول، وسيله، قوم، صبح،خير، شرّ،مسجد، مبارک، جاهل، داخل، خارج، اوّل، آخر، شک، يقين هم چنين طبق بررسی ديگری قرآن کريم دارای حدود 78000 کلمه است که 67000 کلمه آن تکرار 11000 کلمه است. 1000 کلمه ای که بيش ترين تکرار را دارد و بيش از 75 درصد ازکل قرآن را شامل می شود. از اين تعداد کمتر از 400 کلمه که بيش ترين تکرار را دارند در کتاب های درسی آموزش قرآن دوره راهنمايي آمده است که حدود بيش از 50 درصد از کل قرآن را شامل می شود. درک معنای آيات وعبارات ساده و پرکاربرد راه کاری بسيار مناسب است که اولين نتيجه آن انس دائمی فرد با قرآن کريم است. همان که در نهج البلاغه اميرالمومنين عليه السلام آمده است: « ما جالَسَ هذا القرآن اِلّا قامَ عَنهُ بِزيادَهٍ اَو نُقصان, زيادَهٍ فی هُدی وَ نُقصانٍ مِن عَمی » (هم نشين نشد با قرآن مگر کسی که از کنار آن برخواست با يک افزونی و با يک کاستی افزونی درهدايت وکاستی در نادانی).
- در زمينه امکان فهم قرآن کريم مقام معظم رهبری در رمضان 86 فرمودند : « اين كلماتی كه شما ملاحظه مي كنيد، همان چيزهائى است كه خداوند متعال به عنوان آخرين ذخيرهى معنوى وحى الهى به بشريت عطا كرده است. اينها را بايد فهميد.
- متأسفانه ما حجاب زبانى داريم، حجاب لغوى داريم؛ اين كمبود ماست. يعنى كمبود ملتهاى غير عرب است. اين حجابى است كه ما داريم و قابل حل هم هست. نبادا كسى خيال كند حالا چه كار كنيم، نمي شود؛ نخير، اين كاملاً قابل حل است. بسيارى از كلمات و لغات قرآنى در زبان فارسى متداول ما تكرار شده است و ما مي فهميم. مثلاً فرض بفرمائيد: «وَ لَنَبلُوَنَّكُم بِشَىءٍ مِنَ الخَوفِ وَ الجوعِ وَ نَقصٍ مِنَ الاَموالِ وَ الاَنفُسِ وَ الثَّمَراتِ وَ بَشِّرِ الصّابِرينَ ». اين آيه شريفه را اگر نگاه كنيد، از لغات اين آيه، آنچه كه يك فارسىزبان نفهمد، فقط دو سهتاست، و الّا بقيه لغات را مي فهمد. حالا مثلاً « لنبلونّكم» را بايد برايش معنا كنند، اما « شىء» را مي داند يعنى چه. خود شما شىء، اشياء را به كار مي بريد. « خوف» را مي دانيد چيست، « جوع» را مي دانيد چيست، «نقص» را مي دانيد چيست، «اموال» را مي دانيد چيست، « انفس» را مي دانيد چيست، « ثمرات» را مي دانيد چيست. اينها چيزهائى نيست كه يك فارسىزبان اين ها را نفهمد. »
- در اين زمينه آموزش و پرورش پيشگام است و سال هاست که اين کار با همت مولفان کتاب های درسی آموزش قرآن دوره های مختلف تحصيلی درحال انجام است کتاب های قرآن دوره راهنمايي منبع بسيار مناسبی در اين رابطه برای تشنگان زمزم زلال وحی است.
- مناسب سازی رسم الخط قرآن کريم
- بی ترديد از عوامل اصلي عدم انس دائمی اغلب مردم با قرآن کريم دشواری رسم الخط های رايج است. کشور ايران از معدود کشورهايي است که کتاب شريف قرآن با رسم الخط های متعدد وجود دارد. اين تعدد و تکثر از يک سو و استاندارد نبودن اين مصاحف از نظر متناسب سازی با معلومات قاطبه مردم از سوی ديگر باعث شده است تا مخاطب رفته رفته به دليل وجود غلط های فراوان در تلاوت قرآت , انگيزه لازم را از دست داده و از خواندن آن طفره رود ؛ حال آن که بسياری از اين غلط خواندن به شيوه کتابت برمیگردد. وجود اعراب اضافی در رسم الخط ها مانند حرکات کوتاه و کشيده و همزه ها و تشديدها وسکون های زائد و معجم باعث آن شده است که در قرآن های به خط استاد عثمان طه (مصری ) و يا استاد طاهر خوش نويس ( خط ايرانی) به طور متوسط در هر صفحه بيش از 200 علامت اضافی وجود داشته باشد که هريک از آ ها برای غلط خواندن يک کلمه قرآنی کافی است.
- خوش بختانه آموزش و پرورش از رسم الخط قرآن ملی جمهوری اسلامی ايران استفاده می کند اين رسم الخط دارای ويژگی های منحصر به فرد و ساده ترين و نزديک ترين خط به زبان فارسی است که تنها علامت های ضرورذی را آورده است. اين قرآن شريف توسط مرکز طبع ونشر قرآن کريم جمهوری اسلامی ايران در ابعاد و اشکال مختلف چاپ می شود.
- جايگاه تربيت قرآنی در آموزش و پرورش کجاست؟
- اين سوال جدی با توجه به فرمايش امام خمينی (ره) که فرمودند : « تربيت بايد قرآنی باشد. » و « بچه های ما بايد تربيت قرآنی بشوند. »1 مطرح می شود که : نسبت برنامه های درس فعلی با تربيت قرآنی منظور امام خمينی چيست و چگونه می توان به اين هدف متعالی رسيد؟
- شايد به اجمال بتوان گفت تا زمانی که همه کتاب های درسی ما مبتنی بر نظريات تعليم و تربيت اسلامی و يا حداقل بر مبنای نظريه اسلامی تعليم وتربيت تاليف نشود, مهجوريت قرآن به صورت اساسی از نظام تعليم وتربيت برطرف نخواهد شد. تا زمانی که به آيات قرآن کريم و روايات ائمه هدی عليهم السلام به چشم حداقل معادل و مثابه يک نظريه علمی نگاه نمی شود, چه انتظاری می توان از محصول نهايي علوم مختلف داشت ؟ علومی که «هو الاول» و «هوالآخر» آن ها افتاده و به قول استاد جوادی عاملی : « لاشه علم در دبيرستان ها و دانشگاه ها تدريس می شود.»
- اميد است با توجه به تاکيدات مقام معظم رهبری درباره تحول اساسی در آموزش قرآن در کل پيکره آموزش و پرورش, در آينده نزديک شاهد تحقق منويات معظم له باشيم. انشاءالله
- در پايان از همه خوانندگان و به ويژه دست اندركاران حوزه فعاليت ها قرآني خواهشمندم با توجه به اهميت و جايگاه رفيع قرآن، به خود اجازه ندهيم كه غيركارشناسانه درباره ساير فعاليت ها و برنامه های قرآنی اظهار نظر كنيم. هر كس با توجه به تخصص خود و با رعايت شأن و جايگاه منيع قرآن در جامعه اسلامي اقدام به نقد كنيم. نقد کنيم و تحمل نقد هم داشته باشيم و يا لااقل وا نمود کنيم که نقد پذيريم اما نقدی سازنده و رشد دهنده ودر عين حال منصفانه, نه نقدی مخرب که می تواند مثل سيلی يافته های پر زحمت و ارزشمند را يک شبه پايمال کند.
- معاونت پژوهشي مؤسسه تنظيم ونشر آثار امام خميني(ره)، قرآن كتاب هدايت، ازمجموعه تبيان، شماره 13.