اصلاح الگوهاي آموزش قرآن 6

كدام معلم كارآمد است؟

قبل از شروع بحث جا دارد تعاریف مختصری از اثر بخشی و کارآیی    efficiencyآورده شود : "اثر بخشی و کارآمدی یعنی کمترین زمان یا انرژی مصرفی برای بیشترین کار انجام شده"    و یا   " اثر بخشی  نسبت داده و ستانده یا  ورودی و خروجی است"    و یا  "  نسبت انرژی مصرفی در کاری که یک مکانیسم انجام می دهد ."

نقش نهادی معلمي  و  ضرورت  آن  بر  كسي  پوشيده   نمي  باشد .اين  ضرورت ،عمدتا شكل  دهي  تجربياتي  است  كه  منجر  به  تغييرات  مطلوب  رفتاري  در  دانش  آموختگان  مي شود .بخاطر  همين  ضرورت  آشكار  است  كه  نقش  معلم  جنبه  نهادي  پيدا  كرده  و  بسياري  از  گروههاي  اجتماعي  و  افراد  و  دانشجويان  و  دانش  آموختگان  مختلف ،انتظارات  كلي  مشخصي  از آنچه  كه  يك  معلم  هست   و  بايد  باشد  دارند .اما  به  نظر  مي  رسد انتظارات  كلي  مورد نظر  در  عمل  دچار  مشكل  مي گردند . زيرا  همه  ما  در طول  حيات  تحصيلي  يا حرفه  اي  خود  با  معلمان  و  اساتيدي  مواجه  شده  ايم  كه  از آنها  با  كلمات  خوب  يا  بد  ياد  كرده  ايم !

ادامه نوشته

اصلاح الگوهاي آموزش قرآن 5

روش ارزش‌يابي از پيشرفت تحصيلي

                        پرسش و ارزش‌يابي درس قرآن مانند ساير دروس دوره‌ي راهنمايي به دو صورت مستمر و پاياني انجام مي‌‌شود. مطابق آيين‌نامه‌ي مصوب شوراي عالي آموزش و پرورش، پرسش و ارزش‌يابي مستمر در بخش قرائت، به صورت شفاهي و در بخش مفاهيم با تشخيص معلم مي‌تواند به هر دو صورت شفاهي يا کتبي انجام شود و ارزش‌يابي پاياني قرائت به صورت شفاهي و مفاهيم به صورت کتبي خواهد بود. شيوه‌ي اين ارزش‌يابي در دو بخش مستمر و پاياني به صورت زيراست.

ادامه نوشته

اصلاح الگوهاي آموزش قرآن 4

تکليف وفعاليت‌هاي خارج از کلاس

1-             به دانش‌آموزان توصيه مي‌شود که خوب است آيات درس را براي اعضاي خانواده‌ي خود بخوانند (پدر، مادر، برادر،‌خواهر و ...) بخوانند. متقابلاً،‌اولياي دانش‌آموزان نيز از آن‌ها بخواهند که آيات هر درس را بخوانند و به نحو مناسب آنان راتشويق کنند و در صورت امکان،‌پس از کسب مهارت لازم ازآن‌ها تقدير شود.

2-             بسيار مناسب است که در صورت امکان، با راهنمايي و کمک معلم محترم و تلاش دانش‌آموز و اولياي او "نوار قرائت آيات کتاب آموزش قرآن" فراهم شود و در کنار کتاب درسي مورد استفاده قرار گيرد تا دانش‌آموزان، آيات هردرس را با اين نوار تمرين کنند و با کسب مهارت بيش‌تر در روان‌خواني و صحت قرائت، براي صحيح و زيبا خواندن قرآن کريم آماده شوند. (نوار آموزشي ويژه‌ي دانش‌آموزان در يک نوار کاست توسط برخي شرکت‌ها تهيه شده است.)

3-             به دانش‌آموزان توصيه شود که در صورت امکان، در جلسات قرآن مسجد محل،‌دارالقرآن‌ها و ... شرکت کنند تا با قرآن بيش‌تر مأنوس شوند.

4-             در صورت تمايل،برخي از آيات پيام گونه‌ي درس را خوش‌نويسي يا دور آن‌ها را تذهيب و نقاشي‌کنند و...

5-             در صورت امکان، از نوار قرائت زيباي قاريان مشهور استفاده کنند.

6-             در صورت علاقه‌مندي، برخي از آيات درس راحفظ کنند و ...

پيروي از قرائت نوار: قرائت آموزشي در نوار، در بردارنده‌ي مهارت‌هاي مختلفي است. اين مهارت‌ها عبارت‌اند از:

1-    صحت قرائت: يعني درست خواندن اشکال مختلف حروف، حرکات و ترکيبات آن‌ها(بخش‌‌ها) که عبارت‌اند از حروف متحرک، ساکن، مشدد، و تلفظ نکردن حروف ناخوانا، حرکات ناخوانا، حروف ناخوانا در حالت وصل و حرکات ناخوانا در حالت وقف.

2-    روان‌خواني: يعني راحت و روان خواندن کلمه‌ها، ترکيبات،‌عبارت‌ها و آيه‌ها،‌بدون مکث، تکرار و کندي در قرائت.

3-    تلفظ حروف خاص عربي: يعني حروفي که در فارسي يکسان تلفظ مي‌شوند ولي در زبان عربي و قرآن، هر کدام تلفظ خاصي دارند، به حالت صحيح خود تلفظ شوند. اين حروف عبارت‌اند از:

ح هـ                          ع أ                                 ط ت                   غ ق                               ث،ص س                          ذ،ض،ظ  ز

  4-    حرکات کوتاه و کشيده:‌يعني کوتاه خواند حرکات کوتاه ﹷﹻﹹ و کشيده خواند حرکات کشيده‌ي (ا – ي- يـ - ي – و – و) و پرهيز از کشش حرکات کوتاه يا کوتاه کردن حرکات کشيده.

5-    حرکات تجويدي: يعني فصيح و زيبا تلفظ کردن حروف و حرکات و ترکيبات آن‌ها. اين احکام عبارت‌اند از: فصاحت حروف، فصاحت حرکات، تفخيم و ترقيق، مدّ و غنّه، قلقله و عدم قلقله، اظهار، ادغام، اخفاء و ابدال.

6-   وقف و ابتدا: يعني منظم و شمرده خواندن آيه‌ها، شروع قرائت از آيه‌هاي مناسب، اتمام و قطع قرائت بر آيات مناسب، ابتدا کردن هر جمله از کلمات مناسب،‌ وقف کردن بر کلمات مناسب و وصل آيه‌ها و عبارت‌هاي مناسب.

7-   صوت ولحن: يعني زيباکردن قرائت با آهنگ مناسب، رديف متنوع و هماهنگ و تناسب زير و بم صدا، حجم صدا، تندي و کندي مناسب قرائت،‌انعطاف و صافي صدا.

                تذکر مهم: مهارت‌هاي مختف قرائت که يکايک آن‌ها را برشمرديم، در نوارهاي آموزشي به صورت يک‌پارچه ارائه شده‌اند. دانش‌آموزان با شنيدن نوار قرائت آيات درس ضمن لذت بردن از تلاوت زيباي قرآن،‌با توجه به استعداد و علاقه‌ي خود، به طور غيرمستقيم اين مهارت‌ها را مي‌آموزند. از اين رو،‌نبايد چنين تصور شود که علاوه بر شنيدن نوار،‌مي‌توان اين مهارت را که در علم تجويد به طور مبسوط از آن بحث مي شود، در کلاس تدريس کرد.

ادامه نوشته

اصلاح الگوهاي آموزش قرآن 3

اصول حاکم بر برنامه‌ آموزش قرآن در دوره‌ي راهنمايي

1-      توجه جدي به موضوع "انس و علاقه به قرآن کريم و يادگيري آن" در تمام موارد اعم از تعيين رويکرد، اهداف، محتوا، روش‌هاي تدريس و شيوه‌هاي ارزش‌يابي

2-      تعيين اهداف درس قرآن،‌با توجه به اهداف آموزشي و پرورشي دوره‌ي راهنمايي مصوب شوراي عالي آموزش و پرورش

3-      رعايت جامعيت آموزش قرآن با تأکيد بر آموزش مفاهيم قرآن کريم

4-      توجه به ارتباط افقي و عمودي درس قرآن با ساير دروس، به ويژه دروس ديني و عربي در دوره‌هاي مختلف تحصيلي

5-      سازماندهي محتواي سه درس قرآن، ديني و عربي که بايد هماهنگ باشند و يک‌ديگر را تقويت کنند.

6-      توجه به اصول روان‌شناسي يادگيري در تعيين اهداف، محتوا،‌روش‌هاي تدريس و شيوه‌هاي ارزش‌يابي

7-      جذابيت محتوا و روش‌هاي تدريس،‌با تأکيد بر استفاده از هنر متناسب با قداست و شأن قرآن کريم

8-      تناسب محتواي آموزشي با نيازها،‌علايق و توانايي دانش‌آموزان

9-      تأکيد بر مهارت‌هاي عملي نسبت به دانش نظري در انتخاب و سازماندهي محتوا

10-   تأکيد بر الگوگيري در آموزش قرائت قرآن

11-   تأکيد بر نقش فعال يادگيرنده در فرايند ياددهي – يادگيري

12-   استفاده از فناوري آموزشي در برنامه‌ي آموزش قرآن

13-   ارتقاي توانايي علمي و صلاحيت‌ حرفه‌اي دبيران با استفاده از شيوه‌هاي متنوع و مؤثر

14-   تخصيص زمان و فضاي مناسب به آموزش قرآن

15-   پشتيباني از برنامه‌ي آموزش قرآن و نظارت بر حسن اجراي آن

16-   توجه به ارزش‌يابي به عنوان بخشي از فرايند ياددهي – يادگيري

17-   توجه به رويکرد فرايند مدار ارزش‌يابي

18-   پرهيز از سخت‌گيري و سهل‌انگار در ارزش‌يابي به منظور حفظ و تقويت منزلت درس قرآن

19-   اشاعه‌ي برنامه‌ي آموزش قرآن از راه‌هاي گوناگون، مانند جلب مشارکت اولياي دانش‌آموزان، صدا وسيما، موسسات ذي‌ربط دولتي و غيردولتي و بهر‌ه‌گيري از IT

ادامه نوشته

اصلاح الگوهاي آموزش قرآن 2

   تفكيك آموزش هاي عمومي قرآن و فعاليت هاي تخصصي و فوق برنامه از يکديگر

-         حوزه هاي علميه، سازمان صدا وسيما، نهضت قرآن آموزي، سازمان تبليغات اسلامي, مركز توسعه وترويج فعاليت هاي قرآني و وزارت آموزش و پرورش بايد به اين نكته توجه كنند كه متاسفانه روند فعاليت هاي قرآني به جاي عمومي شدن به سوي تخصصي شدن حركت مي كند و اين در حالی است که روز به روز شاهد اين مساله هستيم كه ارتباط عموم مردم با قرآن كم تر و كم تر مي شود.

-         البته اين مطلب به معناي آن نيست كه نبايد فعاليت ها تخصصي شود بلكه بايد توجه شود كه فعاليت هاي تخصصي هم بايد روز به روز ساده تر و عمومي تر شود. مخصوصا مراكزي كه در اين زمينه مسئوليت اصلي و مستقيم را دارند بايد در اهداف و روش ها تجديدنظر نمائيد .

ادامه نوشته

اصلاح الگوهاي آموزش قرآن 1

اصلاح الگوي مصرف تنها در آب و برق و امثال آن نيست بلکه مي تواند معاني و مصاديق فراوان ديگري را نيز شامل شود. اصلاح الگوهاي آموزشي و تربيتي يكي از اين مسائل است. بازنگري در شيوه هاي آموزشي مي تواند جلوي حدر رفتن وقت معلمين و متعلمين و هم چنين حيف و ميل بسياري از اعتبارات موجود را بگيرد. از آن جمله مي توان به اصلاح شيوه هاي آموزش قرآن کريم در کشور اشاره کرد. اميد است اين نوشته بتواند نقشي هرچند کوچک اما مفيد در اصلاح روش هاي آموزش و شيوه هاي تدريس قرآن کريم کشور ايفا کند.  انشاءالله   

ادامه نوشته

روش های نوین تدریس در درس قرآن

بخش نخست -  تعاريف مفهومي و عملياتي

تعريف روش :روش در مقابل واژه ي لاتيني (( متد)) به كار مي رود ، واژه ي متد در فرهنگ فارسي ( معين ) و فرهنگ انگليسي به فارسي (( آريانپور )) به : روش ، شيوه ، راه ، طريقه ، طرزو اسلوب معني شده است . به طور كلي ((   راه انجام دادن هر كاري را)) روش گويند .(صفوي ، امان الله ، 1372)

ادامه نوشته