اصلاح الگوهاي آموزش قرآن 4
پرسش و ارزشيابي مستمر
الف- قرائت: براي ارزشيابي مستمراز شيوههاي مختلف ميتوان بهره جست که نمونهاي از آنها به شرح زير توصيه مي شود.
1- آيات هر درس در جلسهي بعد، از دانشآموزان پرسش ميشود.
2- هر دانشآموز حداقل 2 سطر و حداکثر 4 سطر ميخواند تا از تعداد بيشتري پرسش شود و تقريباً هر 7 تا 10 نفر يک دور، آيات درس را ميخواند تا از تعداد بيشتري پرسش شود و تقريباً هر 7 تا 10 نفر يک دور، آيات درس را ميخوانند.
3- سعي شود ابتدا افرادي که تسلط بيشتري بر قرائت دارند و سپس ديگران، بخوانند.
4- عبارتهاي بلند يا مشکل را افراد قويتر و عبارتهاي کوتاه يا آسان راديگران بخوانند.
5- نيمي از نمرهي ارزشيابي درس قرآن به قرائت تعلق دارد ولي بهتر است نمرهي قرائت از 20 منظور گردد و سپس، در پايان نيم سال با 20 نمره مفاهيم معدل گيري شود.
6- در صورتي که نمره از 20 منظور ميشود، براي هر اشتباه روخواني يک امتياز کسر شود ولي اگر دانشآموز قبل ازتذکر معلم، اشتباهش را تصحيح کند امتيازي از او کسر نشود.
7- اگر در يک کلمه چند حرکت و علامت يکجا اشتباه شود؛ فقط يک اشتباه محسوب ميشود. هم چنين در صورت تکرار يک نوع اشتباه نيز فقط يک امتياز کسر ميشود.
8- به هر دانشآموزي که آيات درس را با صوت زيبا و شبيه نوار يا با تلفظ صحيح حروف خاص عربي و رعايت قواعد مهم تجويد بخواند يا برخي از آيات دروس را حفظ کند، تا دو امتياز تشويقي تعلق ميگيرد.
9- هر دانشآموزي که در تقويت قرائت هم گروهي خود به طور مؤثر تلاش نمايد يا آيات درس را خوشنويسي، تذهيب و نقاشي کند، به عنوان بخشي از فعاليت خارج از کلاس امتياز ميگيرد.
10- براي تشويق بيشتر دانشآموزاني که به طور چشمگير و فوقالعاده تلاش ميکنند، مناسب است که در صورت امکان، جوايزي از سوي مدرسه يا اولياي دانشآموزان فراهم شده و به شيوهي مناسب يا در مراسمي خاص به آنان اهدا شود. البته بايد تلاش افراد ضعيفتر نيز مانند تلاش افراد ممتاز کاملاً توجه داشت و آنان را نيز تشويق کرد. به طور کلي، مبناي نمره و تشويق بايد فعاليت و پيشرفت هر دانشآموز متناسب با توان و استعداد خود او باشد.
ب- مفاهيم: پرسشهاي مستمر بخش مفاهيم بر اساس قسمت "ب" انس با قرآن در خانه انجام ميشود. در پايان تدريس مفاهيم، انجام تمرين در خانه را به دانشآموزان يادآوري ميکنيم و در جلسهي مربوط، چگونگي انجام دادن اين تکليف به شيوهي مناسب کنترل ميشود. البته اين کنترل نبايد آن چنان سخت و اضطراب آور باشد که دانشآموزان را به انجام دادن غيراصولي اين تمرين (مانند نوشتن از روي سايرين يا موارد مشابه ديگر) وا دارد و نه آن چنان بي توجهي باشد که با دانشآموزان منضبط و غيرمنضبط يکسان برخورد شود. معلمان محترم بايد با درايت و تدبير،دانشآموزان را – به ويژه کساني را که کم توجهي ميکنند – به انجام دادن اين کار درخانه تشويق کنند.
پس از بررسي تکليف دانشآموزان، عبارتهاي قرآني "انس با قرآن در خانه" از آنها پرسش ميشود. اين کار را به شيوههاي مختلفي ميتوان انجام داد؛ مثلاً ممکن است از دانشآموزي خواست که يک عبارت را از روي کتابي که ترجمهي عبارت در زيرآن نوشته نشده است، بخواند و ترجمه کند ولي به نظر ميرسد بهتر باشد هر دانشآموز، عبارت و ترجمهي مربوط به آن را که قبلاًنوشته است، از روي کتاب خودش بخواند. در اين جا چند نکته قابل توجه است.
1- صحيح خواندن عبارت قرآني اهميت دارد و معلم براي دانشآموزان توضيح ميدهد که صحت قرائت، نمره و امتياز دارد.
2- اگر ترجمهي دانشآموز، شبيه ترجمههايي باشد که معمولاً در بخش "کار درکلاس" مينويسند (تحتاللفظي) و هم چنين صحيح باشد، تشويق ميشود. معلم براي کسب اطمينان از ميزان توانايي دانشآموز،ميتواند از برخي ترکيبها يا کلمات همين عبارت به طور شفاهي از او سوال کند؛ مثلاًعبارت مورد نظر چنين بوده است:"وَ مَن يَشکُر فَانَّما يَشکُرُ لِنَفسِهي" پس از آن که دانشآموز ترجمه عبارت را خواند، معلم ميگويد:" لِنَفسِهي "يعني چه؟ يا مثلاً ادامه ميدهد:"اين ترکيب از چه کلمه تشکيل شده است و هر يک به چه معناست"؟ در اين قسمت معلم ميتواند از برخي ترکيبها يا کلماتي که در بخش "کار درکلاس" همين درس يا حتي درسهاي قبل آمده است نيز پرسش کند. اگر دانشاموز در ترجمهي عبارات قرآني تلاش کافي نکرده باشد، معمولاً در پاسخ دادن به پرسشهاي شفاهي موفق نخواهد بود. به هر حال، با طرح چند پرسش، دانشآموز مورد ارزيابي قرار ميگيرد و ضمناً هر يک از عبارتهاي اين بخش ترجمه ميشود و ساير دانشآموزان ميتوانند ترجمهي خود را در صورت نياز تصحيح کنند. اين کار ادامه مييابد تا همهي عبارتهاي اين بخش تمام شود.
3- در پرسش و پاسخ عبارتهاي قرآني اين بخش، بايد نکاتي را که در تصحيح جدول شماره ي دو کار در کلاس بيان شد، رعايت کرد؛ مثلاً لازم است از ديکته کردن ترجمهي عبارات جداً پرهيز شود، ترجمههاي صحيح پس از بيان دانشآموز، مجدداً توسط معلم بازگو نشود بلکه دانشآموزان با دقت در آن چه دوستشان ميگويد، خود اين کار را انجام دهند. البته طبيعي است گاهي دانشآموزان، تقدم وتأخر دارند که معلم با تدبير لازم مشکل را حل ميکند.
از آن جا که پرسشهاي شفاهي به شيوههاي مختلفي انجام ميپذيرد، لزومي ندارد براي نمره يا امتياز دادن به دانشآموزان الگو بارم بندي خاصي ارائه شود بلکه معلم ميتواند با توجه به ميزان توانايي دانشآموزان، نمرهاي از 20 به آنان بدهد. به ويژه از آن جا که هميشه پرسش مفاهيم با خواندن عبارتهاي قرآني همراه است، اين نمره ميتواند بيانگر ميزان توانايي قرائت ومفاهيم دانشآموزان باشد.
به اين ترتيب،هم تکليف بخش مفاهيم درس قرآن حل ميشود و هم توانايي دانشآموزان ارزيابي ميگردد. توصيه ميشود پس از تدريس و پرسش دو يا سه درس، دبير محترم از دانشآموزان يک امتحان کوتاه و ساده از مفاهيم اين چند درس به صورت کتبي بگيرد. اين امتحان کتبي چند فايده دارد؛ از جمله اين که در يادآوري دروس، تقويت توانايي دانشآموزان، انس و آشنا کردن آنها با شيوهي امتحان کتبي مفاهيم، ارزيابي نسبتاً دقيق همهي دانشآموزان و ... مفيد است.
نکتهي مهم اين که نبايد تصور شود که نمرهي مستمر دانشآموزان لزوماً معدل همهي نمراتي است که در طول يک نيمسال گرفتهاند. معلم ميتواند با توجه به روند پيشرفت ايشان، تنها نمرات بهتر آنها مد نظر قرار دهد.
ارزشيابي فعاليتهاي خارج از کلاس:
همان طور که ميدانيد، مطابق آييننامهي امتحانات، حداقل پنج نمره از نمرهي مستمر دانشآموزان به فعاليتهاي خارج از کلاس آنها اختصاص دارد. برخي از اين فعاليتها در پيش گفتار کتابهاي آموزش قرآن دورهي راهنمايي بيان شده است. ضمناً ميتوان علاوه بر آنها ازحل تمرينهاي آزاد پايان کتاب که به بخش مفاهيم مربوط است نيز به عنوان فعاليتهاي خارج از کلاس استفاده کرد. در صورتي که نمرات مستمر دانشآموزان از 20 حساب شود، پس از آن که نمرهي دانشآموزي مشخص شد، معلم ميتواند اين نمره را در 4/3 ضرب کرده و حاصل آن را نمرهي فعاليت خارج از کلاس او جمع کند، تا نمرهي مستمرش به دست آيد.